Tận dụng ưu đãi CEPA, mở rộng xuất khẩu vào Trung Đông – châu Phi

Tận dụng ưu đãi thuế quan

Ngày 23/10/2026, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo “Hiệp định CEPA Việt Nam – UAE: Tiềm năng xuất khẩu vào thị trường Trung Đông – châu Phi cho doanh nghiệp Việt Nam”, nhằm giúp doanh nghiệp cập nhật các cam kết của Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam – UAE (CEPA), tận dụng ưu đãi thuế quan, quy tắc xuất xứ và mở rộng xuất khẩu sang UAE, GCC, Trung Đông và châu Phi.

Theo ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC, năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam – UAE đạt khoảng 6,55 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam hơn 5,9 tỷ USD. Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch hai chiều đạt khoảng 3,157 tỷ USD, tăng 0,2% so với cùng kỳ, nhưng xuất khẩu của Việt Nam sang UAE giảm 16,4%.

Từ ngày 3/2/2026, CEPA chính thức có hiệu lực, với cam kết UAE xóa bỏ ngay 74,2% số dòng thuế và nâng lên 89,2% sau 5 năm. Đây là lợi thế cạnh tranh đáng kể nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp bách trong việc giữ và phát triển thị phần xuất khẩu.

Theo ông Phạm Bình An, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, GDP của UAE năm 2025 đạt 517,7 tỷ USD, tăng trưởng thực tế 6,2%. Kinh tế phi dầu mỏ chiếm 77% GDP, tương đương khoảng 398 tỷ USD, với các trụ cột tài chính, logistics, bán lẻ và công nghệ cao.

UAE có 88,5% dân số là người nước ngoài nhập cư, trong khi đất nông nghiệp chiếm chưa đầy 1% diện tích. Do đó, nước này phải nhập khẩu từ 85% đến 90% nhu cầu lương thực, thực phẩm hằng ngày.

Xuất khẩu của Việt Nam sang UAE giai đoạn 2021 – 2025 liên tục tăng, đạt 5,91 tỷ USD năm 2025, với các nhóm hàng nổi bật như sắt thép, hạt điều, phương tiện vận tải và hàng rau quả. Theo cam kết CEPA, UAE tiến tới xóa bỏ thuế quan đối với khoảng 99% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Tuy nhiên, ông Phạm Bình An lưu ý ưu đãi thuế không đồng nghĩa hàng hóa được thông quan dễ dàng. Các hàng rào kỹ thuật (TBT), biện pháp kiểm dịch và an toàn thực phẩm (SPS) của UAE vẫn rất khắt khe.

Đặc biệt, tiêu chuẩn Halal yêu cầu tuân thủ toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu, sản xuất chống nhiễm chéo đến lưu kho và vận chuyển. Chứng nhận Halal phải được cơ quan có thẩm quyền của UAE công nhận (National Halal Mark) để hàng hóa được lưu thông.

Ông Phạm Bình An đề nghị doanh nghiệp thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ sáu bước trước khi xuất hàng, gồm xác định mã HS, rà soát lộ trình cắt giảm thuế, hoàn thiện C/O nội khối, kiểm nghiệm tiêu chuẩn Halal và thẩm định năng lực pháp lý của đối tác. Hàng hóa Việt Nam tái xuất từ UAE sang nước thứ ba cũng không đương nhiên được hưởng ưu đãi thuế từ CEPA.

UAE mở rộng dư địa cho hàng Việt

Theo ông Trương Xuân Trung, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại UAE, ưu đãi thuế quan từ CEPA không chỉ mang lại lợi ích cắt giảm thuế mà còn tạo đòn bẩy để doanh nghiệp định vị UAE với ba vai trò: thị trường tiêu thụ trực tiếp, trung tâm logistics phân phối và đầu mối trung chuyển sang các khu vực lân cận.

Ông Trung đề xuất doanh nghiệp trước hết tập trung thị trường nội địa UAE để thử nghiệm, kiểm chứng độ thích ứng và định vị thương hiệu cho các nhóm hàng thế mạnh như nông sản tươi, thực phẩm chế biến, dệt may, da giày và đồ nội thất.

Tiếp đó, doanh nghiệp có thể mở rộng sang các nước GCC thông qua cơ chế liên minh thuế quan và quy định hải quan nội khối. Với Trung Đông mở rộng và châu Phi, cần thâm nhập theo từng cụm địa lý, ngành hàng và đầu mối uy tín để tránh đầu tư dàn trải.

Doanh nghiệp có thể lựa chọn xuất khẩu trực tiếp, thông qua trung gian tại UAE hoặc từng bước xây dựng cơ sở hạ tầng kho vận tại nước sở tại. Tư duy kinh doanh cũng cần chuyển từ tìm kiếm khách hàng đơn lẻ sang xây dựng quan hệ với các đối tác phát triển thị trường như nhà nhập khẩu chuyên ngành, hệ thống bán lẻ khu vực, doanh nghiệp kho bãi tại khu thương mại tự do và nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Ông Trương Xuân Trung lưu ý doanh nghiệp cần rà soát mã HS, đối chiếu biểu thuế, tính giá giao hàng đến thị trường đích, chuẩn hóa hồ sơ kỹ thuật, xác định thị trường ưu tiên theo năng lực sản xuất và bám sát sự hỗ trợ của các cơ quan đại diện. Đồng thời, cần chuyển từ bán hàng theo từng chuyến sang xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, tuân thủ Halal, vệ sinh an toàn thực phẩm, tôn trọng văn hóa kinh doanh Hồi giáo và siết chặt điều khoản thanh toán.

Để được hưởng ưu đãi thuế quan, ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng Quản lý xuất nhập khẩu khu vực III (Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương), lưu ý doanh nghiệp phải nắm vững và đáp ứng Thông tư số 24/2026/TT-BCT ngày 5/5/2026 của Bộ Công Thương.

Quy tắc xuất xứ gồm hàng hóa có xuất xứ thuần túy (WO), hàng hóa sản xuất toàn bộ từ nguyên liệu nội khối (PE) và hàng hóa có xuất xứ không thuần túy theo Quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR). PSR dựa trên ba tiêu chí: chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC), hàm lượng giá trị khu vực (QVC) với ngưỡng phổ biến 35% và công đoạn gia công chế biến cụ thể (SP).

CEPA cho phép tỷ lệ nguyên liệu không có xuất xứ lên tới 20% trị giá xuất xưởng theo quy tắc De Minimis. Cơ chế cộng gộp song phương cùng tiêu chí linh hoạt về CTC hoặc QVC 35% được đánh giá sẽ mang lại lợi ích cho các ngành dệt may (Chương 59 đến 63) và giày dép (Chương 64).

Tuy nhiên, các hoạt động như bảo quản sơ bộ, cấp đông, đóng gói, dán nhãn, phân loại, xay xát ngũ cốc hay pha loãng bằng nước không được công nhận xuất xứ, dù sản phẩm có thay đổi mã HS.

Mẫu C/O UAE-VN có thời hạn hiệu lực một năm và được vận hành trên Hệ thống eCoSys của Bộ Công Thương. CEPA cho phép nhiều hình thức chứng từ như e-C/O nội địa, C/O cấp sau, bản sao, bản chứng thực và hóa đơn của bên thứ ba. Hiệp định cũng mở lộ trình tự chứng nhận xuất xứ cho thương nhân đủ điều kiện, trong đó mọi nhà xuất khẩu được tự chứng nhận đối với lô hàng trị giá từ 500 USD trở xuống.

Bà Trần Xuân Trang, Trưởng phòng Xúc tiến phát triển ngoại thương và thị trường trong nước (ITPC) cho biết, năm 2025, tổng kim ngạch thương mại phi dầu khí của UAE đạt khoảng 1.050 tỷ USD, gồm nhập khẩu xấp xỉ 800 tỷ USD và xuất khẩu, tái xuất khoảng 228 tỷ USD.

Khoảng 80% lượng hàng hóa nhập khẩu tại các đầu mối trung chuyển của UAE được tái xuất sang các quốc gia thứ ba tại Trung Đông, châu Phi và châu Á. Hiện UAE là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại Tây Á, tiếp nhận hơn 50% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào khu vực… tạo dư địa lớn cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Lê Thu

Nguồn Tạp Chí Kinh Tế Tài Chính