Sai lầm thường gặp khi ăn chay có thể hại gan

Ăn quá ít protein nhưng lại nhiều tinh bột từ cơm, bún, phở, ưu tiên chiên xào khi chế biến món chay dễ dẫn đến dư thừa năng lượng, tích tụ mỡ gan.

Ăn chay đúng cách giúp mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và chức năng gan. Ảnh: Đình Diệu

Chế độ ăn chay giàu chất xơ và ít chất béo bão hòa có thể hỗ trợ chuyển hóa và góp phần giảm tích tụ mỡ trong gan. Chất xơ góp phần cải thiện tiêu hóa, giúp gan hoạt động hiệu quả hơn.

Thạc sĩ, bác sĩ Đoàn Vĩnh Bình, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, lưu ý chế độ ăn chay mất cân đối có thể làm giảm lợi ích, tăng yếu tố gây hại cho gan khiến tế bào kupffer (đại thực bào thường trú ở gan có nhiệm vụ tạo ra phản ứng miễn dịch) hoạt động quá mức, phóng thích các chất gây viêm như leukotriene, interleukin, TNF-α, TGF-β… làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan, ung thư gan.

Theo bác sĩ Bình, lỗi thường gặp nhất khi ăn chay là thiếu dinh dưỡng nhưng thừa năng lượng. Chế độ ăn chay không cân đối dễ gây thiếu đạm, chất béo tốt, vitamin và khoáng chất nhưng lại nạp nhiều tinh bột tinh chế như trong cơm, mì, bún, phở và các thực phẩm chay chế biến sẵn. Lượng tinh bột dư thừa được chuyển hóa thành chất béo, lâu ngày gây rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ.

Chế độ ăn chay không đầy đủ protein còn làm giảm tổng hợp các lipoprotein – phức hợp gồm chất béo và protein, có chức năng vận chuyển mỡ ra khỏi gan. Thiếu lipoprotein góp phần gây tích tụ mỡ trong gan.

Ưu tiên các món chay được chế biến theo dạng chiên rán hoặc xào, chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa có hại, dẫn đến tăng lượng cholesterol xấu LDL-c, giảm cholesterol tốt HDL-c. Người ăn chay cũng có xu hướng ăn nhiều trái cây ngọt, dễ làm tăng lượng đường và năng lượng nạp vào. Tiêu thụ đường quá mức có thể thúc đẩy quá trình tổng hợp chất béo, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.

Bác sĩ Bình khuyên, để đảm bảo sức khỏe và bảo vệ gan, người cần ăn nên cân đối 4 nhóm dưỡng chất cần thiết cho cơ thể là chất đạm, chất béo, tinh bột, vitamin và khoáng chất. Ưu tiên thực phẩm giàu protein thực vật, omega-3 và các axit amin cần thiết cho cơ thể, giúp cải thiện chức năng gan. Chú ý bổ sung canxi và vitamin D từ các thực phẩm phù hợp như sữa hoặc các sản phẩm từ sữa, các loại sữa hạt…

Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, quinoa và yến mạch chứa nhiều chất xơ và dưỡng chất có lợi giúp làm chậm hấp thu carbs, tạo cảm giác no lâu, từ đó hạn chế tình trạng dư thừa năng lượng, có lợi cho chuyển hóa và gan. Người ăn chay nên chọn các loại rau củ quả màu sắc sặc sỡ và có lượng đường thấp như ổi, táo, lê, cam, thanh long, bưởi… để cung cấp khoáng chất cho cơ thể, ít ảnh hưởng đến đường huyết.

Uống đủ nước, ít nhất hai lít nước mỗi ngày để hỗ trợ gan hoạt động hiệu quả, duy trì trao đổi chất, loại bỏ độc tố. Người trưởng thành nên dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để tập thể dục thể thao như đi bộ nhanh, chạy bộ, đạp xe, bơi, thể dục nhịp điệu, yoga, dưỡng sinh…

Theo bác sĩ Bình, khi tế bào kupffer bị kích hoạt quá mức, làm tăng sinh các chất gây viêm là cơ chế quan trọng gây ra các bệnh lý gan. Để kiểm soát hoạt động của tế bào này, người trưởng thành có thể bổ sung tinh chất wasabia và s.marianum thiên nhiên. Khi nồng độ các chất gây viêm giảm có thể hạn chế quá trình viêm và tổn thương gan, giảm xơ gan, đồng thời tăng cường khả năng tái tạo các tế bào gan bị hư hại.

Bên cạnh chế độ dinh dưỡng khoa học, mỗi người nên kiểm tra sức khỏe định kỳ và đánh giá chức năng gan theo chỉ định của bác sĩ.

Thái Thanh

Nguồn vnexpress