Doanh nghiệp nông sản gấp rút chạy đua trước thềm Lệnh 280 của Trung Quốc
Việc Trung Quốc thực thi Lệnh 280 từ tháng 6 yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu phải tuân thủ quy trình đăng ký nghiêm ngặt hơn, gia tăng sức ép lên chuỗi cung ứng nông sản tỷ USD.
Ảnh minh họa
Từ ngày 1/6/2026, Trung Quốc sẽ chính thức áp dụng Lệnh 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) về quản lý đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nhập khẩu. Quy định này thay thế Lệnh 248 trước đây và được xem là bước tiếp theo trong việc tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm đối với các nhà cung cấp nước ngoài.
Trung Quốc siết quản lý nông sản, thực phẩm nhập khẩu
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Lệnh 280 được ban hành ngày 14/10/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/6. Quy định nhằm siết chặt quản lý đối với doanh nghiệp sản xuất thực phẩm xuất khẩu sang Trung Quốc, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ hơn để đảm bảo an toàn thực phẩm nhập khẩu.
Phạm vi áp dụng khá rộng, bao gồm các doanh nghiệp tham gia sản xuất, chế biến, bảo quản hoặc lưu trữ thực phẩm xuất khẩu vào thị trường này. Nhiều nhóm nông sản có nguồn gốc thực vật như ngũ cốc, trái cây tươi, rau tươi, gia vị, trà hay cà phê chưa rang đều thuộc diện phải đăng ký theo quy định mới.
Theo đó, doanh nghiệp muốn xuất khẩu phải đăng ký với GACC và được cấp mã đăng ký có thời hạn 5 năm. Mã này phải được in trên bao bì hoặc nhãn sản phẩm khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Trong thời gian hiệu lực, doanh nghiệp có thể bị kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất.
Cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật cho rằng quy định mới cho thấy xu hướng chuyển từ kiểm soát tại cửa khẩu sang kiểm soát ngay từ khâu sản xuất tại nước xuất khẩu.
Một điểm đáng chú ý của Lệnh 280 là việc áp dụng mạnh hơn nguyên tắc quản lý dựa trên rủi ro. Theo đó, GACC có thể điều chỉnh yêu cầu đăng ký và mức độ kiểm soát với từng doanh nghiệp hoặc nhóm sản phẩm dựa trên các yếu tố như nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, lịch sử an toàn thực phẩm hay phương thức tiêu thụ.
Cách tiếp cận này cho phép cơ quan quản lý Trung Quốc tập trung kiểm soát chặt hơn với các nhóm hàng có rủi ro cao, đồng thời tăng khả năng truy xuất trách nhiệm nếu xảy ra sự cố.
Bên cạnh đó, quy định mới cũng bổ sung cơ chế gia hạn mã đăng ký. Doanh nghiệp có thể được tự động gia hạn thêm 5 năm nếu đáp ứng các điều kiện nhất định, thay vì phải thực hiện lại toàn bộ thủ tục đăng ký.
Tuy nhiên, việc giám sát sau đăng ký cũng được tăng cường. GACC có quyền kiểm tra lại doanh nghiệp, yêu cầu khắc phục sai phạm hoặc đình chỉ nhập khẩu nếu phát hiện vi phạm về an toàn thực phẩm.
Trong trường hợp nghiêm trọng như xảy ra sự cố an toàn thực phẩm, cung cấp tài liệu không trung thực hoặc không hợp tác trong quá trình điều tra, cơ quan hải quan Trung Quốc có thể hủy đăng ký doanh nghiệp. Khi đó, doanh nghiệp sẽ không còn được phép xuất khẩu vào thị trường này.
Áp lực với các mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc luôn nằm trong nhóm thị trường tiêu thụ nông sản lớn nhất của Việt Nam. Các mặt hàng như sầu riêng, thanh long, chuối, xoài, cà phê hay nhiều loại gia vị có nguồn gốc thực vật đều có sản lượng xuất khẩu đáng kể sang thị trường này. Vì vậy, việc áp dụng Lệnh 280 được đánh giá có thể tác động trực tiếp đến chuỗi sản xuất và xuất khẩu của nhiều ngành hàng.
Đối với trái cây tươi, đặc biệt là sầu riêng – mặt hàng tăng trưởng mạnh thời gian gần đây – các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, kiểm soát dịch hại và hồ sơ sản xuất dự kiến sẽ chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp vì thế phải quản lý nghiêm ngặt vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói cũng như quy trình xử lý sau thu hoạch.
Tương tự, với cà phê chưa rang – một trong các sản phẩm thuộc nhóm thực phẩm nguồn gốc thực vật – doanh nghiệp cần chứng minh hệ thống kiểm soát chất lượng từ khâu nguyên liệu đến xuất khẩu.
Ông Ngô Xuân Nam, Phó giám đốc Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam (SPS Việt Nam), cho biết nhiều doanh nghiệp trước đây đã đăng ký xuất khẩu theo Lệnh 248. Tuy nhiên, sau khi có sự thay đổi về địa chỉ do sáp nhập đơn vị, một số thông tin đăng ký không còn phù hợp và cần được điều chỉnh.
Ngoài ra, có trường hợp doanh nghiệp đã in số lượng lớn bao bì, nhãn mác với thông tin địa chỉ cũ nhưng chưa sử dụng hết. Trong khi đó, Lệnh 280 quy định nếu thay đổi địa chỉ sản xuất, người đại diện pháp luật hoặc giấy phép đăng ký kinh doanh, mã xuất khẩu sẽ bị đình chỉ và doanh nghiệp phải thực hiện lại thủ tục đăng ký.
Điều này đồng nghĩa các lô hàng sử dụng bao bì cũ có thể bị từ chối nhập khẩu hoặc buộc phải trả về khi xuất sang Trung Quốc từ ngày 1/6 tới.
Đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật cho biết thời gian chuyển tiếp giữa Lệnh 248 và Lệnh 280 không còn nhiều, trong khi vẫn còn doanh nghiệp chưa nắm rõ quy định và quy trình đăng ký xuất khẩu vào thị trường này.
Thời gian tới, cơ quan này sẽ tiếp tục làm việc với Tổng cục Hải quan Trung Quốc để đưa ra hướng dẫn cụ thể cho doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển tiếp, đồng thời xem xét phương án xử lý đối với các hồ sơ đăng ký xuất khẩu nông sản, thực phẩm của Việt Nam đã nộp theo Lệnh 248 nhưng chưa được cấp phép.
Huân Trần
Nguồn Dân Trí