Xuất nhập khẩu nghìn tỷ, Việt Nam tạo vị thế lớn trong thương mại quốc tế

Với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 1.010,6 tỷ USD trong 10 tháng, Việt Nam bước vào nhóm 15 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới, trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất cũng như cung ứng và phân phối toàn cầu.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 10 tháng năm 2026 lần đầu tiên đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025, chính thức vượt mốc 1.000 tỷ USD. Riêng tháng 10, kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6% so với cùng kỳ năm trước.

Ảnh minh họa

Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng nhưng chất lượng còn thấp

Đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, tăng trưởng xuất khẩu diễn ra ở cả khu vực kinh tế trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), trong đó nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu. Xuất khẩu cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực tại nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Hàn Quốc và ASEAN.

Nhìn nhận về thành tích xuất nhập khẩu nổi bật trong 10 tháng qua, chuyên gia kinh tế Lê Quốc Phương đánh giá, với kim ngạch trên 1.000 tỷ USD, Việt Nam đã bước vào nhóm 15 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới và cũng là duy nhất ở khu vực ASEAN. Điều này tạo nên vị thế rất lớn cũng như có tiếng nói quan trọng của Việt Nam trong thương mại quốc tế, đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất cũng như cung ứng và phân phối toàn cầu.

“Với kim ngạch xuất nhập khẩu tăng bứt phá trong 10 tháng qua đã cho thấy, mức độ hội nhập sâu rộng trong quan hệ thương mại của Việt Nam với hầu hết các quốc gia trên thế giới. Việt Nam trở thành địa điểm quan trọng chuỗi cung ứng toàn cầu, là nơi để các tập đoàn lớn trên thế giới đến đầu tư, sản xuất và nhờ đó các doanh nghiệp trong nước nâng cao được năng lực sản xuất, đóng góp vào việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số”, chuyên gia Lê Quốc phương phân tích.

Tháng 10/2026 cũng đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp Việt Nam xuất siêu lên mức 6,8 tỷ USD, nhưng đưa mức nhập siêu lũy kế 10 tháng xuống còn khoảng 12,7 tỷ USD. Kết quả này chứng tỏ hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, khẳng định vai trò quan trọng của thương mại hàng hóa đối với tăng trưởng kinh tế.

Mặc dù đã trở thành cường quốc thương mại của thế giới, song chuyên gia Lê Quốc Phương cũng chỉ ra một số điểm yếu khi xuất khẩu có tốc độ tăng trưởng nhanh, kim ngạch rất lớn nhưng chất lượng xuất khẩu vẫn còn thấp. Thể hiện ở chỗ xuất khẩu vẫn đang phụ thuộc quá lớn vào khu vực FDI, khi kim ngạch xuất khẩu của khu vực này chiếm tới 80%, còn các doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu, chủ yếu ở lĩnh vực nông – lâm – thủy sản và đồ gỗ.

“Những lĩnh vực công nghiệp có hàm lượng giá trị gia tăng cao, kim ngạch xuất khẩu lớn vẫn thuộc về khu vực FDI, dẫn đến năng lực tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của các doanh nghiệp trong nước dù có nhưng còn rất thấp”, ông Phương nhận xét.

Tỷ trọng xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước tăng mới tạo nên giá trị

Hiện nay, Bộ Công Thương đang xây dựng Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Dự thảo đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa bình quân giai đoạn 2026-2030 phấn đấu đạt 15% – 16%/năm; nhập khẩu tăng bình quân 12% – 13%/năm.

Một trong những mục tiêu quan trọng của Dự thảo lần này là nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong nước và gia tăng hàm lượng chế biến, công nghệ trong hàng hóa xuất khẩu. Theo đó, tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước phấn đấu đạt khoảng 28% – 30% vào năm 2030, tăng lên 38% – 40% vào năm 2045.

Về quy mô thương mại, Dự thảo đưa ra các kịch bản tăng trưởng đến năm 2030. Trong kịch bản trung bình, kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 953,7 tỷ USD vào năm 2030; kịch bản cao đặt mục tiêu 1.041,1 tỷ USD, trong khi kịch bản thấp là 765 tỷ USD. Các kịch bản cho thấy yêu cầu mở rộng quy mô xuất khẩu gắn với nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo và tăng sức cạnh tranh của hàng hóa.

Đồng tình với những mục tiêu trong Dự thảo, chuyên gia Lê Quốc Phương cho rằng, đây là mục tiêu khá tham vọng nên Việt Nam rất cần cố gắng để đạt được, trên cơ sở mục tiêu xuất khẩu năm 2026 đã là 550 tỷ USD. Song vấn đề quan trọng cần đặt ra không phải con số xuất khẩu là bao nhiêu, bởi kim ngạch dù rất cao nhưng giá trị gia tăng còn rất thấp, hàm lượng tỷ lệ nội địa hóa trong sản phẩm xuất khẩu quá ít sẽ không đóng góp tích cực cho thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

“Trong mục tiêu xuất khẩu nghìn tỷ USD, Việt Nam cần phải xác định sẽ đạt được giá trị gia tăng là bao nhiêu, đừng chỉ tính đến con số và số lượng nhưng lại không quan tâm, hay quan tâm chưa đầy đủ đến chất lượng xuất khẩu. Điều cần thiết phải nâng cao năng lực nội sinh của các doanh nghiệp trong nước; nâng cao được tính tự chủ công nghiệp, công nghệ và chuyển được từ gia công, lắp ráp sang được những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn, như sản xuất linh phụ kiện, thiết kế và chế tạo những cụm cấu kiện thành phần cho 1 sản phẩm hoàn chỉnh của Việt Nam, do Việt Nam sản xuất với tỷ lệ nội địa cao, khi đó nền kinh tế mới được hưởng những lợi ích thực sự từ kim ngạch xuất khẩu”, Chuyên gia Lê Quốc Phương lưu ý.

Nhiều nhà kinh tế vẫn cho rằng, xuất khẩu của Việt Nam rất cao nhưng chủ yếu là “xuất khẩu hộ” vì chủ yếu vẫn gia công, lắp ráp. Do vậy, cần có cách nhìn sâu hơn trong thương mại, không chạy theo con số tăng trưởng đơn thuần. Kim ngạch xuất khẩu cao là cần thiết, nhưng điều quan trọng vẫn là phải mang lại giá trị và thực sự thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Nguồn VOV