VASEP và ASC cập nhật tiêu chuẩn mới, tháo gỡ vướng mắc thực tiễn cho doanh nghiệp thủy sản
Khóa tập huấn có sự tham gia của đội ngũ chuyên gia ASC phụ trách tiêu chuẩn, môi trường, nhân quyền, sức khỏe và phúc lợi động vật, thức ăn thủy sản, chương trình cải thiện nuôi trồng thủy sản cùng đại diện VASEP và cộng đồng doanh nghiệp.
Ảnh minh họa
Chương trình đi sâu vào các nội dung trọng tâm như Bộ Tiêu chuẩn Trang trại ASC mới, truy xuất nguồn gốc và hệ thống đảm bảo, các yêu cầu về môi trường – xã hội, sức khỏe và phúc lợi động vật, Tiêu chuẩn Thức ăn ASC và Chương trình ASC Improver.
ASC chuyển mạnh sang cách tiếp cận toàn chuỗi
Theo thông tin được ASC chia sẻ tại khóa tập huấn, nuôi trồng thủy sản sẽ tiếp tục giữ vai trò ngày càng quan trọng đối với nguồn cung thực phẩm toàn cầu. ASC dự báo đến năm 2030, nhu cầu thủy sản tăng khoảng 17%, khoảng 60% thủy sản sẽ đến từ nuôi trồng, trong khi sản lượng thủy sản nuôi có thể tăng 27%; trong đó tôm được đánh giá là một trong những ngành hàng có vai trò đáng kể.
Cách tiếp cận mới của ASC vì vậy không chỉ dừng ở trang trại mà bao quát chuỗi từ nguyên liệu thức ăn – nhà máy thức ăn – trang trại – chuỗi cung ứng – sản phẩm cuối cùng. Bộ Tiêu chuẩn Trang trại ASC mới được xây dựng theo hướng thay thế dần các tiêu chuẩn riêng cho từng loài, đồng thời tăng yêu cầu về quản lý, truy xuất, môi trường, xã hội và sức khỏe – phúc lợi động vật.
Việt Nam hiện là một thị trường quan trọng trong hệ thống ASC. Theo ASC, sau 14 năm áp dụng chứng nhận ASC tại Việt Nam, số cơ sở tôm được chứng nhận tăng mạnh; Việt Nam hiện đứng thứ ba về sản lượng tôm đạt chứng nhận ASC và là nước sản xuất cá tra ASC lớn nhất.
Đáng chú ý, yêu cầu về trách nhiệm xã hội ngày càng được cụ thể hóa. Nguyên tắc 3 của Bộ Tiêu chuẩn Trang trại mới gồm 115 yêu cầu thuộc 13 nhóm vấn đề, từ lao động cưỡng bức, lao động trẻ em, phân biệt đối xử, sức khỏe – an toàn lao động, tiền lương, giờ làm việc đến cơ chế khiếu nại và sự tham gia của cộng đồng.
Ở nội dung sức khỏe và phúc lợi động vật, ASC nhấn mạnh việc xây dựng kế hoạch quản lý sức khỏe phù hợp với từng cơ sở, kiểm soát dịch bệnh, an toàn sinh học, chất lượng nước, giảm tỷ lệ tử vong cũng như các yêu cầu đối với quá trình xử lý và giết mổ.
Thức ăn trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi chứng nhận
Một nội dung được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là Tiêu chuẩn Thức ăn Thủy sản ASC và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu.
Theo số liệu ASC công bố tại chương trình, hiện có 148 nhà máy thức ăn tại 34 quốc gia tham gia chương trình ASC, gồm 124 nhà máy đã được chứng nhận và 24 nhà máy đang trong quá trình đánh giá. Riêng Việt Nam có 20 nhà máy trong chương trình, trong đó 13 nhà máy đã được chứng nhận và 7 nhà máy đang được đánh giá.
Tiêu chuẩn đặt ra các yêu cầu xuyên suốt từ điều kiện lao động, môi trường và quản trị tại nhà máy đến thẩm định nhà cung cấp, truy xuất nguyên liệu biển, nguyên liệu thực vật, nguy cơ phá rừng và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Điều này cho thấy trách nhiệm đáp ứng yêu cầu thị trường ngày càng được dịch chuyển sâu hơn về phía đầu vào của chuỗi nuôi trồng.
VASEP chuyển 10 nhóm vướng mắc của doanh nghiệp tới ASC
Điểm đáng chú ý của chương trình là phiên làm việc dành riêng cho các kiến nghị và khó khăn thực tiễn của doanh nghiệp Việt Nam.
Đại diện VASEP đã tổng hợp 10 nhóm vấn đề doanh nghiệp phản ánh trong thời gian qua, gồm quy định về kháng sinh và phúc lợi động vật; hệ thống truy xuất TraceASC; khoảng cách vùng đệm; kiểm soát độ mặn và mực nước giếng; quản lý chất thải; hiệu lực chứng nhận và thời điểm đình chỉ; đánh giá vùng nuôi đa loài; hồi tố hiệu lực chứng nhận và một số vấn đề pháp lý đặc thù tại Việt Nam.
Phản hồi trực tiếp tại chương trình, ASC đã làm rõ một số nội dung quan trọng.
Đối với kháng sinh, ASC cho biết việc sử dụng kháng sinh để phòng bệnh bị cấm. Tuy nhiên, khi vật nuôi mắc bệnh, điều trị vì mục tiêu phúc lợi động vật vẫn được phép; riêng lô tôm đã được điều trị phải tách riêng và không được bán dưới dạng sản phẩm chứng nhận ASC. Đối với vấn đề SEM, ASC ghi nhận khả năng SEM xuất hiện tự nhiên hoặc tồn tại nền trong vỏ tôm và khẳng định việc kiểm nghiệm dư lượng phải thực hiện trên mô ăn được – tức phần thịt tôm, thay vì toàn bộ con tôm.
Về TraceASC, ASC cho biết dữ liệu thương mại như năng suất, lượng thức ăn sử dụng và mật độ thả nuôi không được chia sẻ với đối thủ cạnh tranh. Để giảm việc nhập dữ liệu lặp lại, ASC đang triển khai tính năng tải dữ liệu hàng loạt bằng Excel và cho phép những hệ thống quản lý đáp ứng GDST kết nối thông qua API.
Đối với các vấn đề về vùng đệm, nước ngầm và quản lý chất thải, ASC cũng cho biết đang áp dụng hoặc xem xét các cách tiếp cận linh hoạt hơn dựa trên rủi ro và điều kiện thực tế. Đặc biệt, yêu cầu giám sát mực nước ngầm chỉ áp dụng đối với trang trại nằm tại khu vực được xác định có mức độ căng thẳng nguồn nước “cao” hoặc “cực kỳ cao”. Với bao bì hóa chất không chứa kháng sinh, nếu pháp luật Việt Nam xác định đây là vật liệu tái chế không nguy hại, trang trại có thể chứng minh tuân thủ bằng hồ sơ pháp lý và chứng từ từ đơn vị tái chế có giấy phép.
Từ đáp ứng chứng nhận đến cải thiện toàn chuỗi
Bên cạnh những cơ sở đã sẵn sàng đạt chứng nhận, ASC cũng giới thiệu ASC Improver Programme, nhằm tạo lộ trình cho các trang trại và chuỗi cung ứng chưa thể ngay lập tức đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn.
Các dự án cải thiện nuôi trồng thủy sản – AIP trong chương trình được thiết kế với thời hạn tối đa 3 năm, bắt đầu bằng phân tích khoảng cách, triển khai theo từng giai đoạn, có xác minh độc lập và công khai tiến độ. Mục tiêu là tạo một lộ trình cải thiện có thể kiểm chứng và từng bước tiến tới chứng nhận ASC khi đủ điều kiện.
Khóa tập huấn tại Cần Thơ vì vậy không chỉ giúp doanh nghiệp cập nhật một bộ tiêu chuẩn mới, mà quan trọng hơn là tạo diễn đàn để những yêu cầu quốc tế được đối chiếu với điều kiện sản xuất thực tế tại Việt Nam, qua đó giúp doanh nghiệp xác định sớm khoảng cách cần khắc phục, đồng thời chuyển những vấn đề chưa phù hợp tới ASC để tiếp tục xem xét và hoàn thiện hướng dẫn triển khai.
Trong bối cảnh yêu cầu của các thị trường nhập khẩu ngày càng đi sâu vào truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội, phúc lợi động vật và cả nguồn nguyên liệu thức ăn, việc chủ động cập nhật và chuẩn bị từ sớm sẽ giúp chuỗi thủy sản Việt Nam giảm rủi ro tuân thủ và duy trì khả năng tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao.
Kim Thu
Nguồn vasep